Giữa không gian xanh thẳm của núi Phượng Hoàng, cuộc đời và tư tưởng giáo dục của thầy giáo Chu Văn An vẫn được trao truyền qua những lễ dâng hương, báo công, khai bút và hoạt động giáo dục truyền thống. Việc khu di tích đón trên 1.000 lượt khách nước ngoài trong năm 2025 cho thấy sức hấp dẫn của một di sản có thể góp phần giới thiệu với bạn bè quốc tế về một Việt Nam hiếu học, trọng đạo lý, đề cao liêm chính và trách nhiệm của người trí thức.

Từ những nét chữ đầu xuân

       Một buổi sáng đầu xuân, con đường dẫn lên đền thờ thầy giáo Chu Văn An nhộn nhịp bước chân của cán bộ, giáo viên, học sinh và du khách. Giữa không gian trang nghiêm của núi Phượng Hoàng, tiếng chuông đền ngân vang, mở đầu Lễ khai bút đầu xuân Bính Ngọ năm 2026.

      Trước anh linh người thầy mẫu mực của muôn đời, các đại biểu và học sinh thành kính dâng hương, tưởng nhớ công lao của danh nhân Chu Văn An đối với nền giáo dục dân tộc. Nghi thức khai bút gửi gắm khát vọng học tập, rèn luyện, sáng tạo; đồng thời nhắc nhở mỗi người về truyền thống tôn sư trọng đạo, hiếu học và trọng dụng hiền tài của dân tộc Việt Nam. 

     Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Nguyễn Tuấn Hưng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân phường Chu Văn An nhấn mạnh ý nghĩa của việc gìn giữ, phát huy giá trị di sản của thầy giáo Chu Văn An; coi đây là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương trong giáo dục truyền thống, xây dựng xã hội học tập và bồi đắp nhân cách cho thế hệ trẻ.

      Cùng tham dự chương trình có đoàn đại biểu phường Thanh Liệt, thành phố Hà Nội - quê hương của thầy Chu Văn An. Một nơi thầy sinh ra, một nơi thầy lựa chọn sống những năm cuối đời cùng gặp nhau trong lòng thành kính. Sự kết nối ấy góp phần đưa lễ khai bút vượt ra ngoài khuôn khổ một nghi lễ đầu xuân, trở thành hoạt động văn hóa gắn kết những vùng đất cùng lưu giữ di sản của thầy.

       Với học sinh, hành trình lên núi Phượng Hoàng là một tiết học lịch sử sinh động, nơi bài học về đạo làm người được truyền đi từ cảnh quan, di tích và câu chuyện về cuộc đời Chu Văn An. Với du khách, đây là cơ hội tìm hiểu sâu hơn về truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của người Việt Nam.

 Các đại biểu thực hiện nghi thức khai bút đầu xuân Bính Ngọ năm 2026 tại đền thờ thầy giáo Chu Văn An. Ảnh: Tác giả:  Trung Kiên

Nhân cách vượt qua giới hạn thời gian

      Chu Văn An sinh năm 1292 tại làng Quang Liệt, nay thuộc xã Thanh Liệt, thành phố Hà Nội. Ông từng mở trường dạy học, đào tạo nhiều học trò thành đạt và được triều đình mời giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám, trực tiếp tham gia đào tạo nhân tài cho đất nước.

    Khi triều chính xuất hiện nhiều điều suy thoái, ông dâng “Thất trảm sớ”, đề nghị xử nghiêm bảy gian thần. Không được chấp thuận, ông từ quan, rời kinh thành về núi Phượng Hoàng dạy học, viết sách, nghiên cứu y dược và sống cuộc đời thanh bạch cho đến khi qua đời năm 1370.

    Hơn sáu thế kỷ đã trôi qua, Chu Văn An vẫn được Nhân dân tôn kính không chỉ bởi học vấn uyên thâm mà còn bởi nhân cách cao đẹp của một người trí thức biết đặt trách nhiệm với đất nước và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân; dám bảo vệ lẽ phải, không thỏa hiệp trước điều sai trái.

     Ở ông, tri thức luôn gắn với đạo đức; việc học không chỉ để lập thân, lập nghiệp mà còn để hoàn thiện nhân cách và phụng sự cộng đồng. Những giá trị ấy vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia và vẫn còn nguyên tính thời sự trong xã hội hiện đại.

      Tháng 11 năm 2019, tại Kỳ họp lần thứ 40, Đại hội đồng UNESCO thông qua nghị quyết cùng Việt Nam kỷ niệm 650 năm ngày mất của danh nhân Chu Văn An vào năm 2020. Sự kiện khẳng định những đóng góp của ông đối với sự nghiệp giáo dục và những giá trị nhân văn mà ông đại diện.

Sức hút từ một di sản giáo dục

       Khu di tích quốc gia Phượng Hoàng không chỉ là nơi thờ tự, tưởng niệm thầy giáo Chu Văn An mà còn là địa chỉ văn hóa, lịch sử và giáo dục truyền thống giàu sức hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế.

     Năm 2025, khu di tích đón trên 1.000 lượt khách nước ngoài đến tham quan, tìm hiểu. Con số này cho thấy câu chuyện về cuộc đời, nhân cách và tư tưởng giáo dục của Chu Văn An có khả năng vượt qua rào cản ngôn ngữ, văn hóa để tiếp cận công chúng quốc tế.

Đối với nhiều du khách nước ngoài, hành trình đến núi Phượng Hoàng không chỉ là chuyến tham quan một công trình kiến trúc hay cảnh quan thiên nhiên. Qua câu chuyện về Chu Văn An, họ có thêm cơ hội hiểu một nét đặc sắc trong văn hóa Việt Nam: coi trọng việc học, tôn kính người thầy, đề cao khí tiết và trách nhiệm của người trí thức.

Sức hút ấy đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng giới thiệu tại điểm đến. Thông tin lịch sử cần được chuẩn hóa, thể hiện ngắn gọn, dễ hiểu; biển chỉ dẫn, tài liệu thuyết minh và nội dung số cần từng bước đáp ứng nhu cầu tiếp cận của khách nước ngoài.

Du khách tham quan, tìm hiểu các giá trị lịch sử và văn hóa tại khu di tích quốc gia Phượng Hoàng. Ảnh: Tác giả: Trung Kiên

Khi địa phương mang tên người thầy

       Tên gọi phường Chu Văn An không đơn thuần là một địa danh hành chính mà còn gợi nhắc trách nhiệm gìn giữ, trao truyền và phát huy những giá trị của người thầy mẫu mực.

     Trên địa bàn phường, câu chuyện về Chu Văn An được tiếp nối thông qua các hoạt động dâng hương, báo công, khai bút đầu xuân, giáo dục truyền thống, khuyến học, khuyến tài và tổ chức cho học sinh tham quan di tích. Qua đó, di sản không nằm yên trong những trang sử mà từng bước hiện diện trong đời sống đương đại.

     Một học sinh có thể chưa hiểu hết những biến động của xã hội thời Trần nhưng có thể cảm nhận giá trị của lòng trung thực, khí tiết và trách nhiệm khi nghe câu chuyện về “Thất trảm sớ”. Một du khách nước ngoài có thể chưa biết nhiều về nền khoa cử Việt Nam nhưng vẫn hiểu tinh thần hiếu học của người Việt qua nghi thức khai bút. Một giáo viên có thể tìm thấy trong cuộc đời Chu Văn An lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm của người thầy đối với học trò và xã hội.

       Đó là cách di sản tạo ra cuộc đối thoại giữa quá khứ với hiện tại, giữa lịch sử địa phương với những giá trị mang tính phổ quát.

Đưa câu chuyện Phượng Hoàng đến gần công chúng quốc tế

      Thông tin đối ngoại không chỉ được thực hiện tại những hội nghị hay sự kiện quy mô lớn. Hình ảnh một đất nước trong mắt bạn bè quốc tế còn được hình thành từ những trải nghiệm cụ thể tại từng địa phương: cảnh quan sạch đẹp, thái độ thân thiện, biển giới thiệu chính xác, khả năng tra cứu thuận tiện và câu chuyện du khách mang theo sau chuyến đi.

     Đối với phường Chu Văn An, hình tượng người thầy mẫu mực và không gian núi Phượng Hoàng là nguồn chất liệu đặc biệt để giới thiệu lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam. Trong giai đoạn 2025-2026, địa phương đã thực hiện hơn 210 tin, bài, phóng sự phát thanh, video và sản phẩm đồ họa phục vụ công tác thông tin, tuyên truyền.

     Cổng thông tin điện tử của phường; fanpage “Phường Chu Văn An - thành phố Hải Phòng” với hơn 4.100 người theo dõi; bốn cụm truyền thanh gồm 124 loa cùng hai màn hình điện tử tại khu vực trụ sở Đảng ủy, Ủy ban nhân dân phường tạo thành hệ thống truyền thông kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến.

       Tuy nhiên, sản phẩm dành riêng cho khách quốc tế và hoạt động truyền thông đa ngữ vẫn cần được tăng cường. Trước mắt, địa phương và đơn vị quản lý di tích có thể xây dựng hệ thống nội dung thống nhất bằng tiếng Việt và một số ngoại ngữ thông dụng; sản xuất video ngắn có phụ đề; bổ sung mã QR, bản đồ số, thuyết minh âm thanh; mở chuyên mục giới thiệu Chu Văn An và núi Phượng Hoàng trên các nền tảng số.

     Một mã QR nhỏ được đặt đúng vị trí có thể mở ra kho tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp của Chu Văn An. Hay một video có phụ đề tiếng Anh có thể giúp du khách hiểu vì sao “Thất trảm sớ” trở thành biểu tượng của khí tiết nhà giáo. Một bản đồ số có thể kết nối đền thờ với các địa danh liên quan, giúp công chúng hình dung đầy đủ hơn về không gian di sản.

        Nội dung dành cho công chúng quốc tế cũng không nên chỉ liệt kê niên đại và chức tước. Điều cần làm nổi bật là những giá trị còn ý nghĩa trong đời sống hôm nay: đạo đức trong giáo dục, học tập suốt đời, liêm chính, trách nhiệm công dân và lòng can đảm bảo vệ lẽ phải.

Từ trải nghiệm của du khách đến giải pháp bền vững

         Để nâng cao hiệu quả quảng bá, khu di tích cần tiếp tục hoàn thiện cảnh quan, hệ thống chỉ dẫn và điều kiện phục vụ khách tham quan; chú trọng vệ sinh môi trường, văn hóa ứng xử, an toàn và chất lượng thuyết minh.

         Nội dung giới thiệu phải chính xác về lịch sử, dễ hiểu đối với người tiếp nhận và thống nhất trên các nền tảng. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi thông tin bên trong thực sự có giá trị: một mã QR sẽ ít ý nghĩa nếu nội dung dừng ở những lời giới thiệu chung chung; một video đẹp cũng khó thuyết phục nếu dữ kiện lịch sử chưa được kiểm chứng.

         Cùng với thống kê lượt khách, cần hình thành phương thức lấy ý kiến phản hồi, nhất là với khách quốc tế. Những nhận xét về ngôn ngữ thuyết minh, biển chỉ dẫn, tuyến tham quan, dịch vụ hỗ trợ và nội dung được quan tâm sẽ giúp đơn vị quản lý điều chỉnh sản phẩm sát nhu cầu thực tế.

        Địa phương cũng cần xây dựng dữ liệu về hoạt động quảng bá di sản, gồm số lượng sản phẩm đa ngữ, lượt tiếp cận trên môi trường số, số đoàn học sinh và khách du lịch, lượng khách quốc tế, mức độ hài lòng sau tham quan. Đây là căn cứ để đánh giá hiệu quả truyền thông thay vì chỉ phản ánh quy mô phương tiện.

       Bên cạnh đó, cần tăng cường kết nối giữa phường Chu Văn An với quê hương Thanh Liệt; giữa các trường học mang tên Chu Văn An; giữa khu di tích với cơ sở giáo dục, tổ chức văn hóa, doanh nghiệp lữ hành và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Các chương trình trải nghiệm, triển lãm số, cuộc thi tìm hiểu và sản phẩm truyền thông đa ngữ sẽ giúp di sản tiếp cận thêm nhiều nhóm công chúng.

Mỗi người dân là một sứ giả văn hóa

        Sức sống của di sản không chỉ được quyết định bởi quy mô công trình hay số lượng khách tham quan. Điều quan trọng là cộng đồng sở tại hiểu, trân trọng và tham gia như thế nào vào quá trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

      Người dân sống dưới chân núi Phượng Hoàng là những người thường xuyên tiếp xúc với du khách. Thái độ thân thiện, ý thức bảo vệ cảnh quan, giữ gìn vệ sinh môi trường và sự hiểu biết về lịch sử địa phương đều góp phần tạo nên hình ảnh điểm đến.

       Khi mỗi cán bộ có thể giới thiệu ngắn gọn, chính xác về Chu Văn An; mỗi học sinh tự hào kể được một câu chuyện về người thầy; mỗi người dân có ý thức giữ gìn không gian văn hóa; mỗi cơ sở dịch vụ ứng xử văn minh với du khách, công tác thông tin đối ngoại sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của một cơ quan hay một bộ phận chuyên môn.

       Thông điệp về Việt Nam được chuyển tải thuyết phục nhất bằng những trải nghiệm chân thực. Một con đường sạch đẹp, một lời hướng dẫn tận tình, một biển chỉ dẫn rõ ràng hay một câu chuyện được kể bằng niềm tự hào đều có thể để lại ấn tượng lâu dài trong lòng du khách.

Học sinh tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp và nhân cách của thầy giáo Chu Văn An. Ảnh: Tác giả: Ngọc Linh

Từ một người thầy, nhận diện những giá trị Việt Nam

        Trong hành trình hội nhập, mỗi quốc gia đều cần những câu chuyện giúp thế giới hiểu và nhận diện rõ hơn về mình. Câu chuyện Chu Văn An góp thêm một chiều sâu đặc biệt cho hình ảnh Việt Nam: một dân tộc hiếu học, tôn kính người thầy, đề cao khí tiết, liêm chính và trách nhiệm của người trí thức.

       Trên 1.000 lượt khách nước ngoài đến tham quan trong năm 2025 là tín hiệu tích cực, đồng thời mở ra yêu cầu mới đối với công tác bảo tồn và quảng bá di sản. Để núi Phượng Hoàng thực sự trở thành một điểm đến có sức lan tỏa quốc tế, cần sự phối hợp đồng bộ giữa quản lý di tích, văn hóa, giáo dục, du lịch, truyền thông và cộng đồng địa phương.

       Chiều xuống trên núi Phượng Hoàng, tiếng chuông đền ngân trong khoảng không tĩnh lặng. Câu chuyện về người thầy vẫn còn đó, trên từng bậc đá, trong màu xanh của rừng cây và trong những nét chữ được viết mỗi độ xuân về.

      Từ nơi đây, một thông điệp giản dị được gửi đến bạn bè năm châu: Việt Nam không chỉ gìn giữ những công trình của quá khứ mà còn trân trọng di sản tinh thần; không chỉ tự hào về lịch sử mà đang nỗ lực biến những giá trị tốt đẹp của cha ông thành động lực cho hiện tại và tương lai.

       Trên hành trình ấy, mỗi cán bộ văn hóa, người làm truyền thông, giáo viên, học sinh và người dân đều có thể trở thành người kể chuyện về Việt Nam - bắt đầu từ chính quê hương mình, bằng sự hiểu biết, niềm tự hào và trách nhiệm.

                                                                                                                                      Tác giả: Trung Kiên (Trung tâm dịch vụ sự nghiệp công phường Chu Văn An)